Financiële zorgen zijn niet altijd zichtbaar

Erwin Ploeg is Medisch Maatschappelijk Werker in het Emma Kinderziekenhuis AMC Amsterdam.

Wat is je rol als medisch maatschappelijk werker?

Ik bied ondersteuning aan ouders wanneer hun kind onder behandeling is. Dit kan tijdens een opname in het ziekenhuis, maar ook poliklinisch. Het contact is in beide gevallen vrijblijvend en op aanvraag van de arts of verpleegkundige. Zij maken een inschatting van de eventuele hulpvraag. Thema’s zijn uiteenlopend; van verwerking en acceptatie, tot praktische belemmeringen als gevolg van de aandoening. Als de begeleiding niet meer bij ons past, verwijzen we door.

Hoe worden financieel kwetsbare gezinnen geïdentificeerd?

Dit kan op verschillende manieren, maar altijd door iemand van het behandelteam. Bijvoorbeeld tijdens een consult met de arts of verpleegkundige. Als het maatschappelijk werk betrokken is, dan is dit onderwerp onderdeel van onze screening.

Wanneer word je als maatschappelijk werker betrokken bij zo’n gezin?

Bijvoorbeeld als ouders zelf aangeven dat ze vragen hebben over financiën. Dit gebeurt vrij regelmatig. Zoals een gezin dat door een opname hoge reis- en parkeerkosten maakt en daardoor niet kan rondkomen. Het kan ook zijn dat het behandelteam zorgen heeft en ons vraagt om de situatie in kaart te brengen, altijd met toestemming van ouders.

Wat is financiële stress?

Dit is stress door financiële onzekerheid en/of krapte. Het kan gaan om acute stress die te maken heeft met de betreffende aandoening, of chronische stress die al aanwezig was voor de medische behandeling. Beide vragen om een andere aanpak. Chronische financiële stress is complexer en moet worden opgepakt door eerstelijnshulpverlening: gemeente, buurtteam, welzijnswerk.

Wat zijn de signalen van financiële stress?

Financiële zorgen zijn niet altijd zichtbaar. Mensen kunnen goedverzorgd voor de dag komen in een ziekenhuis. In veel gevallen zijn de signalen gelijk aan andere signalen van stress, zoals wanhoop, machteloosheid, spanning, verdriet of moeite met plannen en organiseren. Maar soms merk je in een gesprek dat een gebrek aan financiële middelen een grote trigger is.

Wanneer je financiële stress vermoedt, hoe open je dan het gesprek?

Daar is helaas geen eenduidig antwoord op; dit is echt maatwerk. Zo’n gesprek begint niet met financiën, het is iets waar je geleidelijk op uitkomt. Als er duidelijke signalen van stress zijn, dan vraag ik bijvoorbeeld of iemand zich financieel redt. Hier bouw ik dan op voort.

Welke invloed heeft een chronisch ziek kind op de financiële situatie van een gezin?

Een chronische ziekte kan leiden tot intensieve zorg en extra kosten voor bijvoorbeeld speciale voeding, medicijnen, reiskosten of aangepast vervoer. Een groot deel daarvan wordt meestal vergoed, maar soms kan zelfs de eigen bijdrage al veel zijn. Dat vraagt om een creatieve aanpak, waarbij het ook uitmaakt hoe de gezinssituatie is en of er inkomen uit werk is. Ouders die bij elkaar zijn, tenminste één stabiel inkomen hebben en een goed vangnet in de vorm van familie en vrienden, hebben meer veerkracht dan een alleenstaande vader of moeder met een bijstandsuitkering zonder netwerk.

Om hoeveel gezinnen gaat het ongeveer in jullie ziekenhuis?

Een ruwe schatting is dat één op vijf gezinnen een probleem heeft op het gebied van financiën. Dit gaat vaak over reiskosten, parkeerkosten of dagelijkse boodschappen. In dat soort situaties kunnen wij bijspringen. Vaak kan zo’n gezin zich onder ‘normale’ omstandigheden prima redden. De kwetsbaarheid zit dan voornamelijk in de onvoorziene situatie. Als de financiële basis niet op orde is (inkomen, vaste lasten of schulden), dan verwijzen wij zo spoedig mogelijk door naar gemeente en buurtteam.

Wat kan maatschappelijk werk betekenen voor deze gezinnen?

Wij proberen de knelpunten zo goed mogelijk in kaart te brengen. We kijken eerst wat er direct nodig is en welke oplossing daar het beste bij past. Verder hebben we een coachende rol, waarin we mensen helpen het hoofd boven water te houden. Door de acute geldzorgen en spanning te verlichten, ontstaat er ruimte voor ouders om zich te richten op de dagelijkse zorg en/of opname van hun kind. Het is belangrijk dat het inkomen niet onder het sociaal minimum komt, bij zowel loondienst als uitkering. Anders kan aanvulling worden aangevraagd via gemeente of UWV. Daarnaast moeten de toeslagen op orde zijn. Dan zijn er nog de zogeheten ‘minima-voorzieningen’, dit zijn regelingen per gemeente voor mensen met een laag inkomen, zoals bijzondere bijstand, stadspas, tegemoetkoming energiekosten en Jeugdfonds Sport & Cultuur.

Wat zijn de grootste knelpunten bij het aanvragen van hulp?

Er zijn veel factoren die daarbij een rol spelen, ieder gezin heeft zijn eigen verhaal. Om te beginnen denk ik dat veel mensen geleidelijk aan in een vicieuze cirkel belanden. Als je op meerdere leefgebieden stress ervaart en daarnaast geldzorgen hebt, dan ga je overleven. Je overziet dingen mogelijk minder goed en leeft van dag tot dag. Daardoor kan de stap naar professionele hulp een enorme drempel worden. Ook is er soms sprake van schaamte. Verder kan er vertraging ontstaan door procedures; moeten wachten op een afspraak, beoordelingstermijnen van een aanvraag of het aanleveren van documenten. Dat vraagt ook enige planning en organisatie van de mensen zelf; naar een spreekuur gaan, op een afspraak verschijnen. En wat als je de taal niet spreekt, laaggeletterd bent, de nodige documenten niet paraat hebt, je DigiD-wachtwoord bent vergeten, geen vrij kan krijgen voor het spreekuur en ga zo maar door. Dan kun je als hulpverlener wel willen helpen, maar als mensen ontmoedigd raken komt de hulp vaak moeilijk of helemaal niet op gang. Tot slot is het ook goed om te beseffen dat niet iedereen met financiële problemen gebaat is bij hulpverlening. Er zijn ook gezinnen die het even moeilijk hebben en daar tijdelijk een oplossing voor vinden met ondersteuning van familie en netwerk.

Wat vind je het mooiste aan je werk?

Dat je met ouders stil kunt staan bij de impact van een ziekte op het hele gezin. Het begint met oprecht luisteren en de tijd nemen, daarin kun je al verschil maken. Bij praktische ondersteuning aan mensen met financiële stress proberen we vooral de juiste partijen in de eigen regio te activeren, hulpverleners met elkaar in contact te brengen en te zorgen dat er aandacht is voor wat mensen nodig hebben.

Is er nog iets dat je wilt toevoegen?

Ik gun iedereen met financiële stress minimaal één persoon met wie ze hun zorgen kunnen delen zonder schaamte. Het kan een zware last zijn, maar doet niet af aan wie je bent als mens. Er zijn gezinnen met weinig geld die altijd klaarstaan voor een ander, en mensen met veel geld die dit nooit doen. Probeer je eigenwaarde niet af te meten aan hoeveel je te besteden hebt, praat erover.

Lees meer

Financiële zorgen zijn niet altijd zichtbaar

Erwin Ploeg is Medisch Maatschappelijk Werker in het Emma Kinderziekenhuis AMC Amsterdam.

Wat is je rol als medisch maatschappelijk werker?

Ik bied ondersteuning aan ouders wanneer hun kind onder behandeling is. Dit kan tijdens een opname in het ziekenhuis, maar ook poliklinisch. Het contact is in beide gevallen vrijblijvend en op aanvraag van de arts of verpleegkundige. Zij maken een inschatting van de eventuele hulpvraag. Thema’s zijn uiteenlopend; van verwerking en acceptatie, tot praktische belemmeringen als gevolg van de aandoening. Als de begeleiding niet meer bij ons past, verwijzen we door.

Hoe worden financieel kwetsbare gezinnen geïdentificeerd?

Dit kan op verschillende manieren, maar altijd door iemand van het behandelteam. Bijvoorbeeld tijdens een consult met de arts of verpleegkundige. Als het maatschappelijk werk betrokken is, dan is dit onderwerp onderdeel van onze screening.

Wanneer word je als maatschappelijk werker betrokken bij zo’n gezin?

Bijvoorbeeld als ouders zelf aangeven dat ze vragen hebben over financiën. Dit gebeurt vrij regelmatig. Zoals een gezin dat door een opname hoge reis- en parkeerkosten maakt en daardoor niet kan rondkomen. Het kan ook zijn dat het behandelteam zorgen heeft en ons vraagt om de situatie in kaart te brengen, altijd met toestemming van ouders.

Wat is financiële stress?

Dit is stress door financiële onzekerheid en/of krapte. Het kan gaan om acute stress die te maken heeft met de betreffende aandoening, of chronische stress die al aanwezig was voor de medische behandeling. Beide vragen om een andere aanpak. Chronische financiële stress is complexer en moet worden opgepakt door eerstelijnshulpverlening: gemeente, buurtteam, welzijnswerk.

Wat zijn de signalen van financiële stress?

Financiële zorgen zijn niet altijd zichtbaar. Mensen kunnen goedverzorgd voor de dag komen in een ziekenhuis. In veel gevallen zijn de signalen gelijk aan andere signalen van stress, zoals wanhoop, machteloosheid, spanning, verdriet of moeite met plannen en organiseren. Maar soms merk je in een gesprek dat een gebrek aan financiële middelen een grote trigger is.

Wanneer je financiële stress vermoedt, hoe open je dan het gesprek?

Daar is helaas geen eenduidig antwoord op; dit is echt maatwerk. Zo’n gesprek begint niet met financiën, het is iets waar je geleidelijk op uitkomt. Als er duidelijke signalen van stress zijn, dan vraag ik bijvoorbeeld of iemand zich financieel redt. Hier bouw ik dan op voort.

Welke invloed heeft een chronisch ziek kind op de financiële situatie van een gezin?

Een chronische ziekte kan leiden tot intensieve zorg en extra kosten voor bijvoorbeeld speciale voeding, medicijnen, reiskosten of aangepast vervoer. Een groot deel daarvan wordt meestal vergoed, maar soms kan zelfs de eigen bijdrage al veel zijn. Dat vraagt om een creatieve aanpak, waarbij het ook uitmaakt hoe de gezinssituatie is en of er inkomen uit werk is. Ouders die bij elkaar zijn, tenminste één stabiel inkomen hebben en een goed vangnet in de vorm van familie en vrienden, hebben meer veerkracht dan een alleenstaande vader of moeder met een bijstandsuitkering zonder netwerk.

Om hoeveel gezinnen gaat het ongeveer in jullie ziekenhuis?

Een ruwe schatting is dat één op vijf gezinnen een probleem heeft op het gebied van financiën. Dit gaat vaak over reiskosten, parkeerkosten of dagelijkse boodschappen. In dat soort situaties kunnen wij bijspringen. Vaak kan zo’n gezin zich onder ‘normale’ omstandigheden prima redden. De kwetsbaarheid zit dan voornamelijk in de onvoorziene situatie. Als de financiële basis niet op orde is (inkomen, vaste lasten of schulden), dan verwijzen wij zo spoedig mogelijk door naar gemeente en buurtteam.

Wat kan maatschappelijk werk betekenen voor deze gezinnen?

Wij proberen de knelpunten zo goed mogelijk in kaart te brengen. We kijken eerst wat er direct nodig is en welke oplossing daar het beste bij past. Verder hebben we een coachende rol, waarin we mensen helpen het hoofd boven water te houden. Door de acute geldzorgen en spanning te verlichten, ontstaat er ruimte voor ouders om zich te richten op de dagelijkse zorg en/of opname van hun kind. Het is belangrijk dat het inkomen niet onder het sociaal minimum komt, bij zowel loondienst als uitkering. Anders kan aanvulling worden aangevraagd via gemeente of UWV. Daarnaast moeten de toeslagen op orde zijn. Dan zijn er nog de zogeheten ‘minima-voorzieningen’, dit zijn regelingen per gemeente voor mensen met een laag inkomen, zoals bijzondere bijstand, stadspas, tegemoetkoming energiekosten en Jeugdfonds Sport & Cultuur.

Wat zijn de grootste knelpunten bij het aanvragen van hulp?

Er zijn veel factoren die daarbij een rol spelen, ieder gezin heeft zijn eigen verhaal. Om te beginnen denk ik dat veel mensen geleidelijk aan in een vicieuze cirkel belanden. Als je op meerdere leefgebieden stress ervaart en daarnaast geldzorgen hebt, dan ga je overleven. Je overziet dingen mogelijk minder goed en leeft van dag tot dag. Daardoor kan de stap naar professionele hulp een enorme drempel worden. Ook is er soms sprake van schaamte. Verder kan er vertraging ontstaan door procedures; moeten wachten op een afspraak, beoordelingstermijnen van een aanvraag of het aanleveren van documenten. Dat vraagt ook enige planning en organisatie van de mensen zelf; naar een spreekuur gaan, op een afspraak verschijnen. En wat als je de taal niet spreekt, laaggeletterd bent, de nodige documenten niet paraat hebt, je DigiD-wachtwoord bent vergeten, geen vrij kan krijgen voor het spreekuur en ga zo maar door. Dan kun je als hulpverlener wel willen helpen, maar als mensen ontmoedigd raken komt de hulp vaak moeilijk of helemaal niet op gang. Tot slot is het ook goed om te beseffen dat niet iedereen met financiële problemen gebaat is bij hulpverlening. Er zijn ook gezinnen die het even moeilijk hebben en daar tijdelijk een oplossing voor vinden met ondersteuning van familie en netwerk.

Wat vind je het mooiste aan je werk?

Dat je met ouders stil kunt staan bij de impact van een ziekte op het hele gezin. Het begint met oprecht luisteren en de tijd nemen, daarin kun je al verschil maken. Bij praktische ondersteuning aan mensen met financiële stress proberen we vooral de juiste partijen in de eigen regio te activeren, hulpverleners met elkaar in contact te brengen en te zorgen dat er aandacht is voor wat mensen nodig hebben.

Is er nog iets dat je wilt toevoegen?

Ik gun iedereen met financiële stress minimaal één persoon met wie ze hun zorgen kunnen delen zonder schaamte. Het kan een zware last zijn, maar doet niet af aan wie je bent als mens. Er zijn gezinnen met weinig geld die altijd klaarstaan voor een ander, en mensen met veel geld die dit nooit doen. Probeer je eigenwaarde niet af te meten aan hoeveel je te besteden hebt, praat erover.

Lees meer