Een gezonde leefstijl is heel belangrijk, juist als je jong bent en je je volop ontwikkelt. Goed eten, genoeg bewegen, lekker slapen en ontspannen zorgen ervoor dat je lichaam sterk blijft en je hoofd helder. Je voelt je fitter, kunt je beter concentreren en zit lekkerder in je vel. Als je een chronische ziekte hebt, is dit nóg belangrijker: je klachten verminderen, je hebt meer energie en kunt beter met behandelingen omgaan.
Maar gezond leven is niet altijd makkelijk. Gezond eten of sporten kost geld en geldzorgen geven stress, wat juist slecht is voor je gezondheid. Schermgebruik dat een steeds grotere rol speelt, helpt ook niet bij een gezonde leefstijl. Vanwege de negatieve effecten op voeding, beweging en slaap. Daarom is het extra belangrijk om daar bewust mee om te gaan. Een gezonde leefstijl is geen luxe, maar een basis om je sterk en veerkrachtig te voelen, nu en later.
Je leefstijl bestaat uit verschillende onderdelen die samen invloed hebben op hoe jij je voelt, zowel lichamelijk als mentaal. Het zogenaamde Leefstijlroer bestaat uit zes punten. Als je op één van die punten iets verandert, merk je al snel verschil. Vaak heeft dat ook een positieve invloed op een ander punt. Het Leefstijlroer is er bovendien voor verschillende leeftijden, ook voor kinderen en jongeren.
1. Voeding – Gezond eten geeft energie
Gezond eten hoeft niet duur of ingewikkeld te zijn. Probeer elke dag groenten of fruit te eten. Drink vaker water in plaats van frisdrank. Begin klein: neem bijvoorbeeld één gezonde snack mee naar school, of eet één dag per week geen bewerkt eten. Je merkt snel dat je je fitter voelt. Hier lees je verder over gezonde voeding.
2. Beweging – En dat hoeft niet veel tijd te kosten
Bewegen is niet alleen goed voor je lichaam, maar ook voor je hoofd. Alle beweging helpt; je hoeft echt niet naar de sportschool. Loop een rondje, dans op je favoriete muziek of doe een oefening thuis. Vijftien tot dertig minuten bewegen per dag maakt al verschil. Hier lees je verder over bewegen.
3. Slaap – Slaap als medicijn
Een goede nachtrust helpt je lijf herstellen en zorgt ervoor dat je beter kunt leren en omgaan met stress. Probeer op vaste tijden naar bed te gaan en je scherm iets eerder weg te leggen. Ook powernaps (korte dutjes van maximaal dertig minuten) helpen als je weinig energie hebt. Hier lees je verder over slaap.
4. Ontspanning – Gun jezelf pauze
Als je veel aan je hoofd hebt, is het extra belangrijk om je brein rust te geven. Zoek iets dat jou helpt ontspannen: muziek, tekenen, een spelletje doen, mediteren, lezen of gewoon even niks doen. Minder schermgebruik kan helpen om prikkels te verminderen. Ook zijn er apps of podcasts voor meditatie of slaap, die je kunnen helpen ontspannen, of online groepen waar je steun en herkenning vindt.
Gezonde spanning hoort bij het leven, maar als je emoties zoals verdriet, boosheid of onzekerheid voelt opkomen, duw ze dan niet weg. Het kan helpen om erover te praten of op te schrijven. Je kunt ook iets rustgevends doen totdat de emotie wat zakt. Zo zorg je goed voor jezelf. Hier lees je verder over ontspanning.
5. Verbinding – Je hoeft het niet alleen te doen
Soms is het fijn om met iemand te praten als je ergens mee zit. Een vriend(in), broer of zus, een ouder of mentor, of een hulpverlener. Goede mensen om je heen maken écht verschil.
Ook een positieve mindset maakt je sterker. Doe iets wat voor jóu belangrijk is, in plaats van wat anderen van je verwachten. Een droom, hobby of doel geven richting en motivatie. Als school, sport en sociale media voor druk zorgen, is het goed om je af te vragen: wat geeft míj energie en voldoening, waar word ik blij van? Maak keuzes die echt bij jou passen, en niet omdat anderen dat van jou verwachten.
Een positieve mindset betekent niet dat je nooit tegenslag hebt, maar dat je leert om te gaan met moeilijke momenten. Dit heeft ook invloed op je zelfbeeld: door aardig te zijn voor jezelf en van kleine succesjes te genieten, krijg je steeds meer vertrouwen.
Zeker als je een chronische ziekte hebt, moet je luisteren naar je lichaam en accepteren dat je soms minder energie hebt. Je moet niet alleen leren om grenzen te stellen, maar het is ook belangrijk om je omgeving eerlijk te vertellen hoe het met je gaat. Anderen kunnen je alleen steunen als je zelf durft aan te geven wat je nodig hebt. Hier lees je verder over verbinding.
6. Middelen – Ga er bewust mee om
Roken, vapen, alcohol of drugs lijken soms te helpen bij stress of verveling, maar op de lange termijn werken ze juist tegen. Alle middelen zijn slecht voor je gezondheid en je ontwikkeling en alcohol is niet voor niets onder de 18 jaar verboden. Gebruik je wel middelen, probeer dan bewust om te gaan met wat je gebruikt. Als je wilt minderen of stoppen, hoef je dat niet alleen te doen; er is hulp [link naar links over verslaving]. Hier lees je verder over middelen.
Tot slot nog dit…
Leefstijl heeft ook te maken met leefregels
Leefstijl en leefregels lijken op elkaar, maar betekenen iets anders. Leefstijl is jouw manier van leven; wat je eet, hoeveel je beweegt, hoe je slaapt , ontspant, etc. Leefregels zijn specifieke afspraken of regels die er zijn om gezond te blijven, zoals het op tijd nemen van medicijnen, je houden aan een dieet of het dragen van bescherming tijdens sporten. Die leefregels heb je samen met je behandelaar in het ziekenhuis besproken. Op de Cyberpoli kun je meer lezen over leefregels die horen bij jouw aandoening, en op Thuisarts vind je tips om je leefstijl te verbeteren.
Emoties en gedrag, doorbreek de vicieuze cirkel
Iedereen heeft emoties zoals verdriet, boosheid, onzekerheid of stress. Hoe je daarmee omgaat, kan veel invloed hebben op je gedrag. Je kunt je gevoelens wegstoppen door bijvoorbeeld emotie-eten, eindeloos TikTokken, blowen of piekeren. Dat helpt misschien even, maar meestal voel je je daarna slechter. Je gaat nog meer eten, blowen of Tiktokken en zo kom je in een vicieuze cirkel. Het helpt om emoties eerder te herkennen en er op een gezonde manier mee om te gaan: praten, bewegen, creatief bezig zijn of juist rust pakken.
Cultuur en
leefstijl
Je cultuur of achtergrond bepaalt vaak hoe je naar leefstijl kijkt en welke keuzes je maakt. Zo betekent voeding in de ene familie vooral samen eten als teken van liefde en zorg, terwijl een andere cultuur meer kijkt naar wat gezond of goed is. Ook sporten of bewegen krijgt in iedere cultuur een andere invulling, net als de manier waarop we omgaan met slaap en ontspanning; voor sommige culturen is een middagdutje normaal, terwijl dat bij andere culturen niet een gewoonte is. Ook verbinding wordt anders beleefd: familiebanden, vriendschappen en groepsloyaliteit betekenen niet overal hetzelfde. Ook hoe er wordt gekeken naar succes, discipline, tegenslag of prestatiedruk en de manier waarop emoties worden geuit of juist onderdrukt, hangen vaak samen met culturele achtergrond. Wat in de ene omgeving als gezond of normaal wordt gezien, kan in een andere context heel anders zijn. Het is goed om te ontdekken wat voor jou werkt. Uiteindelijk gaat het erom dat je een leefstijl vindt die bij jou past.
Iedere stap die jij zet richting gezonder leven, is goed. Kijk naar wat bij jóu past en begin met één doel dat haalbaar is. Je kunt het Leefstijlroer als een soort ‘checklist’ gebruiken; jij bepaalt waar je aan wilt werken.